Mahfi Eğilmez
Döviz Kuru Belirleme Rejimleri
Bir ülkenin ulusal parasının yabancı paralara göre değerinin (kur) hangi esaslara göre belirleneceğini gösteren düzenlemelere döviz kuru rejimi deniyor.
IMF, döviz kuru rejimleri konusunda dört ana kategori arasında ayrım yapıyor: (1) Katı sabitleme rejimleri. (2) Yumuşak sabitleme rejimleri. (3) Dalgalı kur rejimleri. (4) Artık kategori olarak diğer yönetilen kur rejimleri.
Sürünen kur benzeri düzenleme (Crawl-like Arrangement)
IMF, döviz kuru hareketlerinin belirli bir süre boyunca istatistiksel olarak belirlenen bir eğilim etrafında dar bir bant içinde kalmasını, sürünen kur benzeri düzenlemenin belirlenmesinde kullanılan ölçütlerden biri olarak değerlendiriyor.
Her ikisi de yumuşak sabitleme rejimleri arasında yer alan sürünen kur benzeri rejim (crawl–like arrangement) ile kademeli sabit kur rejimi (crawling peg) arasında bazı farklar bulunuyor. Kademeli sabit kur rejimi; merkezî otoritenin referans kuru veya kur paritesini belirli aralıklarla ayarladığı bir düzenlemedir. Sürünen kur benzeri rejim ise kurun belirli bir eğilim doğrultusunda hareket ettiği, ancak uygulamanın önceden ilan edilmiş bir kademeli sabit kur mekanizmasıyla tam olarak örtüşmediği durumları kapsar.
Türkiye’nin döviz kuru belirleme rejimi
Türkiye, resmi olarak 22 Şubat 2001 krizinden bu yana dalgalı döviz kuru rejimi (free float) uyguluyor. Bu rejimin kuralı basittir: Merkez bankasının bir kur hedefi yoktur, döviz kuru piyasadaki arz ve talebe göre belirlenir.
Son yıllarda uygulanan makro ihtiyati tedbirler, kamu bankalarının döviz işlemleri, swap piyasasına yönelik politikalar ve Kur Korumalı Mevduat (KKM) gibi araçlar, döviz piyasasının işleyişini ve Türk lirasının fiilî kur hareketlerini etkilemiştir.
IMF, Türkiye’nin resmî döviz kuru rejimini serbest dalgalı (free floating), fiilî döviz kuru düzenlemesini ise sürünen kur benzeri (crawl-like) olarak sınıflandırıyor. IMF’nin 2025 yılı Türkiye 4. Madde Konsültasyon Raporu bilgi ekinde bu durum şöyle ifade ediliyor: “Döviz Kuru Düzenlemeleri: Türkiye’nin para birimi Türk lirasıdır. De jure (hukuki) döviz kuru düzenlemesi serbest dalgalanmadır; de facto (fiili) döviz kuru düzenlemesi ise sürünen kur benzeri rejim olarak sınıflandırılır”([i]). IMF’nin 2026 Yıllık Raporunun II numaralı Finansal Operasyonlar ve İşlemler ekinde de Türkiye, Arnavutluk, Kosta Rika, Dominik, Gana, Guatemala, Hindistan, Kenya, Sri Lanka ve Özbekistan ile birlikte sürünen kur benzeri kur rejimi uygulayan ülkeler arasında yer alıyor ([ii]).
Sonuç
Türkiye’de resmî olarak serbest dalgalı kur rejimi uygulanmasına karşın, döviz piyasasına yönelik müdahaleler ve çeşitli ekonomi politikası araçlarının kurun fiilî hareketlerini etkilediği görülebiliyor. IMF’nin Türkiye’yi sürünen kur benzeri rejim kapsamında sınıflandırması da resmî rejim ile fiilî uygulama arasındaki farklılığı ortaya koyuyor. Bu durum, kur oynaklığını sınırlama hedefi ile piyasanın ekonomik şoklara uyum sağlamasına izin verme gereği arasında bir politika ikilemi yaratıyor.
Türkiye örneği, resmî kur rejimi ile fiilî uygulamanın neden ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Bu yazı Mahfi Eğilmez’in kişisel blogundan alınmıştır
( ALINTI )
