Nature dergisinde yayımlanan kapsamlı bir araştırma, dünya genelindeki onlarca nehir deltasında karaların, küresel deniz seviyesinin yükselme hızından daha hızlı çöktüğünü ortaya koydu.
Sentinel-1 uydusunun 2014 ile 2023 yılları arasındaki radar verilerini inceleyen bilim insanları, 40 büyük nehir deltasındaki arazi yüksekliği değişimlerini analiz etti. Çalışma sonuçlarına göre, incelenen 18 deltadaki yıllık ortalama çökme oranı, küresel deniz seviyesindeki yıllık yaklaşık 4 milimetrelik (0,16 inç) ortalama artışın üzerine çıktı. Bazı bölgelerde ise arazinin batma hızının bu oranın iki katına yaklaştığı kaydedildi.
40 DELTADAN 38’İNDE ÇÖKME VAR
Araştırma verileri, Rio Grande haricindeki 39 deltanın yerel ölçekte deniz seviyesi artışından daha hızlı çöktüğünü gösterdi. İncelenen 40 deltanın 38’inde, analiz edilen alanın yarıdan fazlasında çökme tespit edildi. Mississippi, Nil ve Ganj–Brahmaputra’nın da aralarında bulunduğu 19 deltada ise arazinin %90’ından fazlasının çöktüğü belirlendi. Tayland, Endonezya ve Çin’deki deltaların yılda ortalama 8 milimetreye (0,31 inç) varan çökme oranlarıyla en çok etkilenen bölgeler olduğu bildirildi.
RİSK ALTINDAKİ ŞEHİRLER
Araştırmada; arazi çökmesi ve deniz seviyesi yükselmesinin bir arada gerçekleşmesinin sel, kıyı erozyonu ve tuzlu su sızması risklerini artırdığı vurgulandı. Bu durumun, aralarında 10 mega kentin de bulunduğu alanlarda yaşayan 350 milyon ila 500 milyon arasındaki nüfusu doğrudan etkilediği ifade edildi.
TEMEL NEDENİ İNSANİ FAALİYETLER
Çalışmaya göre çökmenin ana nedenini tarım, sanayi ve kentsel kullanım amacıyla yapılan aşırı yer altı suyu çekimi oluşturuyor. Yer altı suyu kullanımı toprakta sıkışmaya yol açarken; hızlı kentleşme ile baraj ve müdahaleler nedeniyle nehirlerin taşıdığı sediment (tortu) miktarının azalması süreci hızlandırıyor. Rapor, Mississippi Deltası’nda 1932 yılından bu yana yaklaşık 5.000 kilometrekarelik karanın kaybolduğunu örneklendirdi.
Araştırmanın ortak yazarlarından Manoochehr Shirzaei, çökme hızını yavaşlatmak için şu tedbirlerin uygulanabileceğini belirtti: Yer altı suyu çekiminin azaltılması ve akiferlerin yeniden beslenmesi. Nehirlerdeki doğal sediment akışının geri kazandırılması. Yüksek riskli alanlardaki büyük ölçekli altyapı projelerinin sınırlandırılması ve bu adımların iklim uyum planlarıyla desteklenmesi.
